W gabinecie coraz częściej spotykam dzieci, które skarżą się na zmęczenie oczu, bóle głowy czy pogorszenie widzenia. W wielu przypadkach wspólnym mianownikiem jest długotrwałe korzystanie z urządzeń ekranowych – smartfonów, tabletów, komputerów czy telewizji. Chciałbym w prosty sposób wyjaśnić, co się dzieje z oczami dziecka i na co warto zwrócić uwagę.

Czy światło niebieskie jest groźne?

Ważne: dzieci są bardziej wrażliwe na światłoniebieskie niż dorośli. Ich oczy nie są jeszcze w pełni rozwinięte, dlategoświatło:

• skuteczniej zakłóca ich zegar biologiczny i rytm snu,
• dociera głębiej do struktur oka,
• może silniej obciążać układ wzrokowy.

Wynika to z kilku fizjologicznych różnic:

• dzieci mają większe źrenice, przez co do oka wpada więcej światła,
• ich soczewki są bardziej przejrzyste, więc przepuszczają więcej światła niebieskiego,
• mechanizmy ochronne oka dopiero się rozwijają.

W praktyce oznacza to, że ten sam czas spędzony przed ekranem jest dla dziecka znacznie większym obciążeniem niż dla osoby dorosłej.

Światło niebieskie nie jest „złe” samo w sobie – to naturalna część światła dziennego i pełni ważną funkcję w regulacji rytmu dobowego. Problem zaczyna się wtedy, gdy dzieci są na nie narażone zbytdługo, zbyt blisko i o niewłaściwej porze dnia, szczególnie wieczorem.

Ekrany emitują światło niebieskie w sposób skoncentrowany, a dziecko patrzy na nie z małej odległości. To powoduje:

• większe zmęczenie układu wzrokowego,
• spadek częstotliwości mrugania (oko wysycha i piecze),
• zaburzenia snu – światło niebieskie „oszukuje” mózg, że nadal jest dzień,
• możliwe nasilenie stresu oksydacyjnego w siatkówce przy długotrwałej ekspozycji (temat nadal jest badany).

Co obserwujemy u dzieci?

W codziennej pracy najczęściej widzę:

• przemęczenie oczu – dzieci mrużą oczy, pocierają je,
• bóle głowy po korzystaniu z ekranów,
• trudności z koncentracją wzroku,
• nasilającą się krótkowzroczność.

Warto podkreślić: światło niebieskie to tylko część problemu – równie ważny jest czas spędzany przed ekranem i brak przerw.

Smartfon –największe obciążenie dla oczu

Z perspektywy optometrysty smartfon jest najbardziej wymagający dla wzroku dziecka, ponieważ:

• jest trzymany bardzo blisko twarzy,
• wymusza ciągłą pracę z bliska,
• emituje światło bezpośrednio do oka,
• często używany jest wieczorem.

Bajki, gry i telewizja – jak wpływają na oczy?

• bajki – szybkie zmiany obrazu i jasne kolory nasilają zmęczenie wzroku,‍
• gry – dziecko rzadziej mruga i zapomina o przerwach,‍
• telewizja – mniej obciążająca niż telefon, ale nadal wpływa na rytm snu.

Najważniejszy problem: krótkowzroczność

Największym wyzwaniem jest rosnąca liczba dzieci z krótkowzrocznością. Główne przyczyny to:

• długie patrzenie z bliska,
• brak czasu na świeżym powietrzu.

Naturalne światło dzienne działa ochronnie – to jeden z najważniejszych czynników profilaktycznych.

Co mogą Państwo zrobić jako rodzice?

1. ‍Kontrola czasu ekranowego
   
   • ograniczenie korzystania z urządzeń, szczególnie u młodszych dzieci.
2. Regularne przerwy
   
   • co 20 minut spojrzenie w dal i odpoczynek dla oczu.
3. Ograniczenie światła niebieskiego wieczorem
   
   • brak ekranów na 1–2 godziny przed snem,
   • korzystanie z trybu nocnego w urządzeniach.
4. Odpowiednia odległość
   
   • telefon/tablet minimum 30–40 cm od oczu.
5. Czas na świeżym powietrzu
   
   • minimum 1–2 godziny dziennie.
6. Higiena wzroku
   
   • dobre oświetlenie,
   • unikanie ekranów w ciemności,
   • świadome mruganie.
7. Regularne badania wzroku
   
   • szczególnie przy pierwszych objawach problemów.
     

A co z kroplami do oczu i „filtrami UV”?

To temat, który często pojawia się w gabinecie, dlatego warto go jasno wyjaśnić.

Na rynku dostępne są krople nawilżające, które poprawiają komfort oka – szczególnie przy suchości i zmęczeniu. Mogą one:

• nawilżać powierzchnię oka,
• zmniejszać pieczenie i uczucie „piasku pod powiekami”,
• wspierać naturalną barierę ochronną oka.

Coraz częściej pojawiają się również preparaty zawierające dodatkowe składniki aktywne, takie jak:

• witamina B12 – wspiera regenerację komórek i może mieć działanie ochronne na powierzchnię oka oraz nerwy wzrokowe,‍
• kwas rozmarynowy – naturalny przeciwutleniacz, który pomaga neutralizować stres oksydacyjny wywołany m.in. przez światło niebieskie.

Takie składniki mogą wspierać oko w warunkach zwiększonego obciążenia ekranami, zwłaszcza u dzieci z objawami zmęczenia wzroku.

Wiadomo, że nie będą one w stanie „zablokować” światła emitowanego przez ekran, ale odgrywają bardzo dużą rolę  wspomagająca – poprawiają komfort i wspierają ochronę komórek oczu

Dlatego podstawą ochrony wzroku nadal pozostają:

• ograniczenie czasu przed ekranem,
• przerwy,
• odpowiednie nawyki wzrokowe.

Podsumowanie

Światło niebieskie samo w sobie nie jest szkodliwe, ale jego nadmiar – szczególnie w połączeniu z długim czasem przed ekranem –przeciąża wzrok dziecka.

Najważniejsze działania to:
ograniczenie ekranów, wprowadzenie przerw, dbanie o higienę wzroku i codzienny kontakt z naturalnym światłem.

To właśnie te proste nawyki mają największy wpływ na zdrowie oczu dzieci.

‍

Wzrok to zmysł, bez którego nie sposób wyobrazić sobie funkcjonowania. To dzięki niemu możemy cieszyć się pięknem świata. Często jednak zapominamy zadbać o zdrowie i dobrą formę naszych oczu, doprowadzając do ich przemęczenia. Czy istnieje skuteczny sposób na zmęczone oczy?

Zmęczony wzrok – objawy

Współczesny styl życia nie najlepiej wpływa na kondycję wzroku. Godziny przed komputerem, telewizorem czy telefonem oraz przebywanie w pomieszczeniach klimatyzowanych i przy sztucznym oświetleniu mogą znacznie nadwyrężać nasz zmysł widzenia. Wiele osób skarży się na zmęczone oczy - objawy, które zaczynają się niewinnie, mogą narastać, a lekceważone powodować poważne konsekwencje dla zdrowia. Do najczęstszych dolegliwości należą swędzenie i pieczenie oczu, wrażenie suchości oka i piasku pod powiekami, a także zaczerwienienie. Ponadto występować może łzawienie, drżenie powiek i niewyraźne widzenie. Zmęczone oczy od komputera czy warunków środowiska bywają przyczyną częstych bólów głowy i migren, bólów gałki ocznej, nadwrażliwości na światło, a nawet światłowstrętu.

Przyczyny zmęczonego wzroku

Jakie mogą być przyczyny zmęczonego wzroku? Najczęściej jest to wynik zbyt długiego wpatrywania się w ekran sprzętu elektronicznego podczas codziennej pracy czy relaksu. Oko przez dłuższy czas skupione jest na jednym punkcie, przez co dochodzi do przemęczenia mięśni oraz zwiększonego obciążenia nerwów wzrokowych. Ciekawe treści, które oglądamy, sprawiają, że zapominamy o mruganiu z odpowiednią częstotliwością, a to doprowadza do wysychania niezbędnego (do nawilżania) na powierzchni oka filmu łzowego. Dodatkowo światło z ekranu wymusza nieustanną adaptację źrenic, co przyczynia się do szybszego męczenia. Podobne problemy powodować będzie czytanie bardzo drobnego druku, szczególnie przy nieodpowiednim oświetleniu, czy zbyt długie wpatrywanie się w odległe lub bardzo bliskie przedmioty - na przykład przy szyciu, robótkach ręcznych albo naprawach małych sprzętów. Niekorzystnie na oczy wpływa też suche powietrze, unoszące się w nim pyły i zanieczyszczenia oraz przebywanie w wysokich temperaturach. Narażenie na promienie UV podczas upalnych słonecznych dni również przyczynia się do zmęczenia wzroku.
Innym powodem zmęczonych oczu i niewyraźnego widzenia jest nieodpowiednia, źle zbilansowana dieta. Niedobory witamin i minerałów odpowiedzialnych za funkcjonowanie wzroku, powodują szybsze męczenie się oczu i pogorszenie jakości wzroku.
Pamiętajmy, że zmęczone oczy mogą także być wynikiem braku lub nieodpowiedniej korekcji wady wzroku. W takiej sytuacji należy niezwłocznie udać się do okulisty, aby zbadał wzrok i dobrał odpowiednie okulary lub soczewki.

Higiena pracy przy komputerze

Długie godziny spędzone przed ekranem mogą negatywnie wpływać na wzrok. W związku z tym warto wprowadzić do życia kilka podstawowych zasad pracy przy komputerze, które pozwolą ograniczyć przemęczenie oczu. Jeśli musimy pracować przed komputerem, a obawiamy się zmęczonych oczu, co robić? W pierwszej kolejności odsuńmy monitor na odległość 40-75 cm¹ od oczu, jego górny brzeg powinien być poniżej poziomu oczu. Monitor należy ustawić idealnie przed użytkownikiem i nieznacznie odchylić do tyłu, obraz powinien być ostry i wyraźny. Zadbajmy o to, aby oświetlenie w pomieszczeniu było rozproszone, dzięki czemu światło nie będzie odbijało się na monitorze. Jeśli nosimy okulary, wybierzmy do pracy te z antyrefleksem.

Starajmy się robić częste przerwy, odrywając wzrok od ekranu i spoglądać w tym czasie daleko w przestrzeń, na przykład za okno. Jeśli nasza praca wymaga długotrwałego używania komputera, spróbujmy wygospodarować trochę wolnego na aktywności, które nie obciążają oczu, na przykład spacery na świeżym powietrzu.

Krople na zmęczone oczy. Które wybrać?

Analizując, co wybrać na zmęczone oczy, podpowiadamy, że dobrym sposobem jest użycie kropli nawilżających. Warto sięgać po te, które dodatkowo łagodzą podrażnienia oraz chronią powierzchnię oka. Pożądane substancje w takich produktach to hialuronian sodu i deksopantenol, stabilizujące film łzowy i ułatwiające regenerację powierzchni oka. Krople należy nanieść na zmęczone oczy i kilkukrotnie mrugnąć, aby roztwór równomiernie się rozprowadził. Jeśli problem jest bardziej nasilony, aplikację można powtarzać kilka razy dziennie, zgodnie zaleceniami producenta.

Okłady na zmęczone oczy również mogą okazać się pomocne. Do ich przygotowania sprawdzą się napary ziołowe, np. z rumianku, bławatka czy świetlika lub inne ogólnodostępne produkty o właściwościach kojących - jak schłodzone plasterki ogórka czy zimne mleko. Warto pamiętać też o regularnym mruganiu podczas pracy przy komputerze i nawilżaniu powietrza w mieszkaniach (nawilżacze, mokre ręczniki, wietrzenie pomieszczeń), zwłaszcza w sezonie grzewczym. Istotne w utrzymaniu dobrej kondycji całego organizmu, w tym również oczu, są ponadto: odpowiednio długi sen, właściwe nawodnienie oraz zbilansowana dieta, bogata w witaminy A, C, E i kwasy tłuszczowe Omega-3. Pozytywny wpływ na kondycję oka będzie miało również stosowanie oświetlenia o nie za słabym i nie za mocnym natężeniu oraz raz na jakiś czas robienie przerwy w pracy wzrokowej, polegające na zamknięciu na chwilę oczu.

‍

Mimo, że nasze oczy chronione są przez omywający je film łzowy i nieustannie mrugające powieki, od czasu do czasu zdarza się, że wpadają do nich ciała obce. Jak wyciągnąć coś z oka? Co zrobić jeśli czujemy albo znajdujemy ciało obce w oku pod powieką górną? Kiedy należy udać się do szpitala?

Jakie ciała obce mogą znaleźć się w oku?

Szczęśliwie najczęściej ciała obce zatrzymują się pod powieką, na/w spojówce albo rogówce – nazywamy je wówczas powierzchownymi ciałami obcymi. Zaliczamy do nich m.in. rzęsy, piasek, małe owady i różne pyłki unoszące się w powietrzu, które trafiają do oka podczas przebywania na zewnątrz, w wyniku podmuchu wiatru albo zatarcia oczu brudnymi rękoma lub nieodpowiedniej higieny podczas używania soczewek kontaktowych. Ciała obce wbijające się w spojówkę lub rogówkę dostają się do oka z większą siłą, najczęściej w trakcie prac, które wiążą się z powstawaniem drobnych fragmentów (odprysków) twardego materiału, -np. szlifowanie, wiercenie, praca w warsztatach samochodowych, przy cięciu płytek ceramicznych lub w wypadkach komunikacyjnych. Powierzchowne ciała obce wywołują nasilony ból oka, zaczerwienienie, pieczenie, ciągłe mruganie i jednostronne łzawienie. Są to naturalne mechanizmy obronne, które mają na celu samoistne usunięcie obcego elementu. Łzy zawierają dodatkowo substancje o działaniu przeciwbakteryjnym.

Znacznie gorsze są wewnątrzgałkowe ciała obce, wbijające się w oko z bardzo dużą siłą. Zwykle dzieje się to również podczas prac generujących powstanie odprysków albo rzadziej nieszczęśliwych wypadków, np. samochodowych. Taki element metalu/drewna/szkła może dotrzeć aż do tylnych warstw gałki ocznej i zagrażać utratą wzroku. Co ciekawe, wewnątrzgałkowe ciała obce najczęściej nie powodują dolegliwości bólowych, chyba, że rana wlotowa jest duża. Jeśli nie doszło do krwotoku i uszkodzenia siatkówki mogą tkwić w oku bardzo długo i powodować odległe powikłania – zakażenia, reakcje chemiczne na obce elementy czy odwarstwienie siatkówki.

Usuwanie ciała obcego z oka

Jeśli obserwujemy ciało obce w oku, pierwsza pomoc zaczyna się tak naprawdę od wstępnej oceny, czy jest ono powierzchowne czy wewnątrzgałkowe.

Powierzchowne ciało obce w oku - czy wyjdzie samo? To pierwsze pytanie, które nasuwa się na myśl. Jeśli podczas mrugania element przesuwa się po powierzchni oka, to dobry znak. W takiej sytuacji jest szansa, że po kilkunastu sekundach intensywnego ruchu powiek i wzmagającego się łzawienia wypłynie samoistnie. Gdy tak się nie dzieje, najlepiej spróbować usunąć samodzielnie powierzchowny, obcy fragment – znajdujący się na spojówce lub rogówce - nawilżonym (najlepiej gdyby to była sól fizjologiczna albo przegotowana woda – zmniejszamy wówczas ryzyko zakażenia) wacikiem lub rogiem chusteczki albo masywnie przepłukać oko solą fizjologiczną. Więcej trudności sprawia wydobycie drażniącej cząstki spod powieki górnej. Często, gdy czujemy, że coś nam wpadło do oka, a nie widzimy tego, zatrzymało się właśnie tam. W takiej sytuacji należy odwrócić powiekę – dobrze jest poćwiczyć tę czynność wcześniej, „na wszelki wypadek”. Szczegółowe instrukcje jak to zrobić można bez problemu znaleźć w Internecie.

Zwykły podmuch wiatru, drobinka piasku, dym czy kurz mogą podrażnić powierzchnię oka na tyle mocno, że jeszcze kilka godzin później czujemy dyskomfort, pieczenie i obserwujemy zaczerwienienie oraz łzawienie. Możemy wówczas sięgnąć po nawilżające krople do oczu, które złagodzą dolegliwości i dadzą spojówce czy rogówce czas na regenerację. Warto wybierać krople, które nie zawierają konserwantów, aby jeszcze bardziej nie podrażnić oka sztucznymi dodatkami.

Kiedy ciało obce w oku wymaga interwencji lekarza?

Ciała obce powierzchowne, ale wbite w rogówkę zwykle wymagają interwencji lekarza. Do ich usunięcia potrzebne będzie znieczulenie oka i sprawne posługiwanie się igłą – lepiej nie próbować tego w domu.

Wewnątrzgałkowe ciała obce – wbite w oko, a sprawiające zaskakująco mało dolegliwości – absolutnie nie powinny być usuwane w warunkach domowych, nawet jeśli obserwujemy wyraźnie wystający fragment, który aż prosi się o wyciągnięcie. W tym przypadku konieczna jest interwencja lekarza. Nie należy usuwać samodzielnie takiego ciała obcego. Lekarz usunie ciało obce przy pomocy igły, po uprzednim znieczuleniu oka. Poza tym należy również ocenić, czy nie doszło do zakażenia.

Gdy ciała obcego nie widać, a jest prawdopodobne, że mogło dojść do jego głębokiego wbicia w oko absolutnie nie należy czekać tylko także natychmiast udać się do szpitala, najlepiej na okulistyczną izbę przyjęć. Jeśli diagnoza się potwierdzi niezbędna będzie interwencja chirurgiczna, niemożliwa do przeprowadzenia w domu czy Podstawowej Opiece Zdrowotnej (u Lekarza Rodzinnego).

Czego nie wolno robić usuwając ciało obce?

• Nie wolno używać ostrych narzędzi;
• Nie wolno samodzielnie usuwać ciał, które wyglądają jakby utknęły w gałce ocznej;
• Nie wolno trzeć oczu, aby nie narazić oka na stan zapalny;
• Nie wolno odwlekać wizyty w szpitalu, jeśli czujemy, że coś wbiło nam się w oko.

‍

Zespół suchego oka (ZSO) jest bardzo często występującym schorzeniem powierzchni gałki ocznej, którego przyczyną jest dysfunkcja tzw. filmu łzowego, pokrywającego gałkę oczną.

Szacuje się, że pacjenci z tym schorzeniem stanowią 20-25% pacjentów zgłaszających się do okulisty z powodu tzw. "czerwonego oka".

Prawidłowy film łzowy skład się z trzech warstw:

• Warstwa lipidowa, czyli tłuszczowa, najbardziej zewnętrzna, jest produkowana przez gruczoły powiekowe (Meiboma, Zeissa, Molla). Zapobiega ona parowaniu leżącej pod nią warstwy wodnej i umożliwia mruganie.
• Warstwa wodna, najgrubsza, jest produkowana przez gruczoł łzowy, który leży w górno-zewnętrznej części oczodołu. Jest ona bogata w składniki odżywcze oraz enzymy przeciwbakteryjne.
• Warstwa śluzowa, czyli mucynowa jest wytwarzana przez tzw. komórki kubkowe spojówki. Umożliwia przyleganie całego filmu łzowego do powierzchni gałki ocznej.

Film łzowy jest rozprowadzany po powierzchni oka poprzez ruchy powiek. Ochrania gałkę oczną przed czynnikami zewnętrznymi oraz zapewnia gładką powierzchnię optyczną.

Zespół suchego oka (ZSO) występuje w przypadku zmniejszenia ilości filmu łzowego, a także przy zaburzeniu proporcji pomiędzy poszczególnymi jego składowymi.

Najczęstsze przyczyny ZSO to zwiększone parowanie łez, w wyniku stanów zapalnych rogówki, zaburzenia funkcji gruczołów powiekowych (przede wszystkim tzw. gruczołów Meiboma) lub działania czynników zewnętrznych takich długotrwała ekspozycja na suche powietrze czy przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Zmniejszona produkcja warstwy wodnej jest związana przede wszystkim z wiekiem (po 40. roku życia), chorobami ogólnymi np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Parkinsona oraz stosowaniem leków miejscowych (np. atropina) lub ogólnych (leki przeciwalergiczne, przeciwdepresyjne, moczopędne, środki antykoncepcyjne). Dotyczy to również kobiet w wieku menopauzalnym oraz w okresie po menopauzie.

Niedobór warstwy śluzowej jest najczęściej skutkiem oparzeń chemicznych, przewlekłych stanów zapalnych (wirusowych, bakteryjnych, alergicznych) oraz niedoboru witaminy A.

Inne przyczyny powodujące lub nasilające ZSO to przebywanie w zadymionych lub zakurzonych pomieszczeniach, narażenie na działanie chlorowanej wody i noszenie soczewek kontaktowych. Częstą przyczyną jest rzadkie mruganie, obserwowane przede wszystkim u osób pracujących przez wiele godzin przed komputerem, czytających lub prowadzących samochód. Krople nawilżające są też konieczne u pacjentów po laserowych korekcjach wady wzroku.

Diagnostyka zespołu suchego oka, to na początku wywiad oraz badanie w biomikroskopie okulistycznym. Ocenia się także ilość mrugnięć (prawidłowo to 12 na minutę) oraz wykonuje się specjalistyczne testy, przede wszystkim test Schirmera oraz TBUT (tear break up time, czas przerwania filmu łzowego). Test Schirmera (pasek bibułki założony pod dolną powiekę) bada ilość warstwy wodnej łez, natomiast BUT stabilność filmu łzowego. Test przerwania filmu łzowego (BUT) przeprowadza się w gabinecie okulistycznym, podczas badnia w biomikroskopie. Pacjet ma zabarwione oczy niewielką ilością fluoresceiny, a lekarz obserwuje, jak długo na powierzchni utrzymuje się nieprzerwana powłoka, tzw. film łzowy. W razie potrzeby można wykonać też inne badania z użyciem 1% różu bengalskiego lub 2% zieleni lizaminy. Oba barwniki, podobnie jak fluoresceina, wybarwiają martwe komórki nabłonka spojówki i rogówki.

Objawy zespołu suchego oka: swędzenie, pieczenie, ból, uczucie "piasku pod powiekami", światłowstręt oraz pogorszenie widzenia w przypadku uszkodzenia rogówki. Istotne jest podkreślenie, że nadmierne łzawienia może być też objawem suchości oczu - jest ono spowodowane zmniejszoną ilością warstwy mucynowej (śluzowej) filmu łzowego, co powoduje, że film łzowy "nie trzyma się" na powierzchni gałki ocznej. Jest to tzw. "płaczące suche oko". Należy pamiętać, że zespół suchego oka może być podłożem do rozwoju przewlekłych zakażeń powierzchni oka.

Podstawą leczenia postaci łagodnych i umiarkowanych zespołu suchego oka są preparaty nawilżające, dostępne bez recepty, w postaci kropli lub żelu. Większość kropli zawiera kwas hialuronowy, który umożliwia wytworzenie gładkiej warstwy filmu łzowego. Krople aplikuje się co najmniej 3 razy dziennie. Nie powodują zaburzeń widzenia. Preparaty nawilżające powinni stosować nie tylko chorzy z określonymi dolegliwościami, ale też tacy, u których istnieje zwiększone ryzyko zespołu suchego oka i następowych stanów zapalnych. Należą do nich osoby po 40. roku życia (głównie kobiety), wielogodzinnie czytające lub pracujące przy komputerze, a przede wszystkim użytkownicy soczewek kontaktowych. Dla tych ostatnich najbardziej wskazane są krople bez konserwantów. Przy bardziej nasilonych symptomach wskazane jest stosowanie preparatów wzbogaconych o inne substancje np. dekspantenol lub uzupełniających wszystkie warstwy filmu łzowego. W przypadku braku skuteczności kropli, warto skonsultować się z lekarzem okulistą.

Preparaty nawilżające mogą być pomocne w leczeniu alergicznych chorób, ponieważ łagodzą dyskomfort, a ponadto wypłukują alergeny. Jednak w tym przypadku powinny być stosowane jako dodatek do kropli ze wskazaniami na alergiczne objawy oczne (np. krople z olopatadyną). Kolejną grupą, u której jest zalecane stosowanie preparatów "sztucznych" łez są pacjenci leczeni z powodu jaskry. Długotrwałe, przewlekłe stosowanie kropli przeciwjaskrowych może wywołać lub nasilić schorzenia powierzchni oka, dlatego stosowanie kropli nawilżających powinno być standardem.

Leczenie łagodnych postaci suchego oka może być prowadzone przez lekarza rodzinnego. W przypadkach cięższych konieczna jest konsultacja okulisty, który włączy dodatkową terapię i będzie monitorował stan pacjenta, także pod kątem oceny ewentualnych dodatkowych powikłań.

‍

Codziennie jesteśmy narażeni na działanie promieniowania ultrafioletowego. I chociaż niemal każdy z nas zdaje sobie sprawę, jakie ryzyko dla skóry niesie nadmierna ekspozycja na słońce, nie każdy wie, że oczy także są narażone na szkodliwe działanie promieniowania UV, które może przyczyniać się do wystąpienia niektórych poważnych chorób oczu.

Promieniowanie ultrafioletowe możemy podzielić, w zależności od długości fali, na trzy rodzaje:

• UVA (315-380 nm),
• UVB (280-315 nm),
• UVC (200-280nm).

Warstwa ozonowa odbija lub całkowicie pochłania promieniowanie UVC i w pewnym stopniu UVB, dlatego do ziemi dociera głownie UVA i częściowo UVB i one są dla oczu najgroźniejsze.

Szczyt ekspozycji oczu na promieniowanie UV w letni dzień to godzina 9 oraz 14-15, a nie wbrew mylnemu przekonaniu w południe, kiedy słońce znajduje się wysoko nad głową, a oczy są chronione przez łuki brwiowe. Podobnie sytuacja wygląda zimą, kiedy to wskutek odbicia promieni słonecznych od śniegu, ekspozycja na promieniowanie UV jest nawet 100 razy większa niż podczas słonecznego, letniego dnia.

Z tego wynika, że ekspozycja na promieniowanie UV może stanowić istotne ryzyko dla oczu przez cały rok, nie tylko wiosną i latem.

Tkanki oka łatwo absorbują promieniowanie UV. Rogówka pochłania głównie promieniowanie UVB, zaś soczewka UVA. W momencie absorpcji promieniowania dochodzi do przekazania całej energii tkance, co może być przyczyną jej poważnego uszkodzenia. Rodzaj uszkodzeń zależy od długości fali.

Oko posiada swoje własne mechanizmy obronne, takie jak mrużenie, czy zwężenie źrenicy, które mają zapobiegać nadmiernemu pochłanianiu promieniowania słonecznego. Ochronę stanowi też film łzowy, nawilżający gałkę oczną. Niestety często mechanizmy te są niewystarczające.

Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV może zwiększać ryzyko niektórych schorzeń okulistycznych, takich jak:

• skrzydlik,
• tłuszczyk,
• stan zapalny spojówki i rogówki na tle zespołu suchego oka,
• posłoneczne uszkodzenie plamki żółtej (retinopatia słoneczna),
• nowotwory powiek,
• nowotwory spojówki i rogówki np. rak płaskonabłonkowy,
• czerniak naczyniówki,
• zaćma,
• zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD).

W trzech ostatnich przypadkach zasadniczym czynnikiem ryzyka jest wiek oraz uwarunkowania rodzinne, jednakże przewlekłe narażenie na promieniowanie UV może przyśpieszać wystąpienie patologicznych zmian.
Promieniowanie słoneczne jest bardziej szkodliwe dla osób o jasnej karnacji skóry i z jasnymi tęczówkami.

Długotrwałe przebywanie na słońcu może powodować lub nasilać objawy zespołu suchego oka, którego symptomami są podrażnienie, uczucie "piasku pod powiekami" i/lub pieczenie, z wtórnie rozwijającym się stanem zapalnym. Stosowanie preparatów nawilżających niweluje uczucie suchości i zmęczenia oczu, zmniejsza dyskomfort oraz zaczerwienienie gałki ocznej.

Ochrona przed szkodliwym działaniem promieniowania UV

Podstawą są okulary przeciwsłoneczne, o których powinno się pamiętać przez cały rok, nie tylko w lecie. Istotny jest wybór odpowiednich szkieł - należy decydować się tylko na te okulary, które posiadają certyfikat poświadczający ochronę zarówno przed promieniowaniem UVA, jak i UVB. Przed zakupem sprawdźmy, czy wybrany przez nas model posiada oznaczenie CE, potwierdzające zgodność z europejskimi standardami bezpieczeństwa. Najlepszą ochronę stanowią szkła w kolorze brązowym, zielonym lub szarym. Okulary bez udokumentowanej ochrony mogą wyrządzić więcej szkody niż pożytku – bardzo ciemne szkła mogą bowiem wpływać na rozszerzenie źrenicy, co w efekcie może być przyczyną wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Starajmy się wybierać okulary z dużymi szkłami, znajdującymi się blisko oczu oraz z bocznymi osłonami, aby zredukować ilość promieniowania docierającego z boków. Produkowane są także soczewki kontaktowe z filtrem UV.

Niestety same okulary czy soczewki nie wystarczą. Dla pełnej ochrony potrzebujemy także diety, bogatej w antyoksydanty, która zapewni nam ochronę "od wewnątrz".

Do preparatów wspomagających kondycję oczu należą odpowiednio skomponowane suplementy diety, zawierające barwniki, których ilość w siatkówce oka spada z wiekiem, oraz mikroelementy i witaminy.

Należy jednak pamiętać, że suplementy nie zastępują odpowiednio zbilansowanej diety i nie są preparatami leczniczymi. Nie wolno przyjmować wielu różnych suplementów, ponieważ składniki w nich zawarte mogą się kumulować i/lub wchodzić we wzajemne interakcje. Ich stosowanie powinno być skonsultowane z lekarzem.

Pamiętajmy także o odpowiednim nawilżeniu oczu, aby nie dopuścić do nieprzyjemnych objawów związanych z ich nadmierną suchością. Nawyki związane z ochroną oczu powinny stać się codziennością, zwłaszcza w dni kiedy słońce mocniej operuje, bowiem skutki naszych zaniedbań mogą być w przyszłości przyczyną przewlekłych komplikacji okulistycznych.

‍

Opinia eksperta na temat domowych sposobów na dolegliwości oczu.

Leczenie jęczmienia przez pocieranie złotą obrączką - fakt

Jęczmień jest zapaleniem bakteryjnym gruczołu powiekowego, dlatego korzystne jest nagrzewanie zmiany i taki sens ma pocieranie obrączką.

Fakt: rozgrzany metal przyczynia się do pęknięcia grudki i wydostania się wydzieliny ropnej. Okuliści zalecają jednak w tym celu okłady z Ichtiolu (zawsze na zamknięte powieki) lub wygodnej w użyciu maski samo rozgrzewającej. Stosuje się także krople i maści z antybiotykiem, co skraca czas choroby i zapobiega ewentualnym powikłaniom, szczególnie u osób z grupy ryzyka (dzieci, osoby zakażone wirusem HIV, z cukrzycą lub chorobami nowotworowymi).

Zimne okłady zmniejszają opuchnięcie i "worki" pod oczami – fakt i mit

Fakt - jeżeli opuchnięcie powiek jest spowodowane niewyspaniem lub zmęczeniem, to zimne, a najlepiej naprzemienne zimne i ciepłe okłady (zawsze zimny) z herbaty lub nawet wody mogą przynieść ulgę i zmniejszenie zmiany.

Mit - jeżeli przyczyną są choroby ogólne np. niedoczynność tarczycy lub choroby nerek, to zasadnicze znaczenie ma leczenie choroby podstawowej, a okłady można stosować, ale jako działanie wspomagające. Niekiedy obrzęki są spowodowane wiotkością i nadmiarem skóry (głównie u osób starszych) i/lub wypadaniem (przepukliną) tłuszczu oczodołowego i w takim wypadku poprawę może tylko przynieść powiekowa operacja plastyczna (blepharoplastyka).

Olejek rycynowy na wzmocnienie i wzrost rzęs i brwi - fakt

Stosowanie olejku rycynowego (tłoczonego na zimno) poprawia kondycję rzęs i brwi. Najlepiej stosować go na noc, przy pomocy patyczka do czyszczenia uszu lub małej szczoteczki.

Na zakażenie nużeńcem skuteczny jest olejek z drzewa herbacianego - fakt

Działanie antyseptyczne mają zawarte w nim olejki eteryczne, jednak należy pamiętać, że leczenie jest długotrwałe (parę tygodni), a dość często problemem jest postawienie rozpoznania, bo objawy nużycy mogą być podobne do innych chorób dermatologicznych. Olejek z drzewa herbacianego jest zawarty w niektórych dostępnych w aptece bez recepty preparatach, o rekomendację których można zapytać farmaceutę. Złagodzenie objawów przynosi także aplikacja olejku z szałwii hiszpańskiej. Często stosowanie tych naturalnych środków przynosi poprawę, ale niekiedy konieczne jest stosowanie także leków na receptę Należy pamiętać także o odpowiednio zbilansowanej diecie i przyjmowaniu witaminy D.

Beta- karoten leczy krótkowzroczność, odwarstwienie siatkówki i choroby nerwu wzrokowego - mit

Beta-karoten, choć jest bardzo istotnym elementem diety, nie leczy żadnej z tych chorób. Nie powinno go jednak zabraknąć w diecie - jest zawarty m.in. w marchwi, szpinaku czy brokułach.

Na objawy suchego oka najlepsze są preparaty z kwasem hialuronowym – fakt

Kwas hialuronowy działa ochronnie na powierzchnię oka, przyśpiesza regenerację i gojenie nabłonka spojówki i rogówki. W ciężkich przypadkach zespołu suchego oka (np. u chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów) same krople nawilżające mogą nie być efektywne, konieczne jest wtedy specjalistyczne leczenie okulistyczne.

Okulary ajurwedyjskie leczą wszystkie wady wzroku i zaćmę – mit

Okulary tego typu (z dziurkami) są rzeczywiście od dawna znane i są używane także przez okulistów w gabinetach okulistycznych. Zmniejszają one rozmycie obrazu (szczególnie przy szerokiej źrenicy) i to powoduje lepsze widzenie. Nie mają jednak wpływu na zmniejszenie wady wzroku ani na zmniejszenie (lub stabilizację) zaćmy. Należy pamiętać, że liczne otworki zawężają pole widzenia i pogarszają widzenie zmierzchowe. Nie stanowią więc alternatywy dla klasycznych okularów, dobieranych indywidualnie dla pacjenta, zależnie od wady wzroku. Celowanym leczeniem, rzeczywiście zmniejszającym krótkowzroczność lub spowolnienie progresji jest ortokorekcja (polega na stosowaniu specjalnych soczewek) lub aplikacja kropli na receptę - jest to od niedawna stosowana metoda farmakologiczna. Leczenie zaćmy jest tylko operacyjne.

Okulary do bliży (zwykle nazywane okularami do czytania) rozleniwiają wzrok - mit

Konieczność stosowania szkieł do bliży wynika ze zmniejszenia zdolności akomodacji, co jest związane z wiekiem, stąd nazwa starczowzroczność (łac. presbiopia). Zwykle dotyczy to osób po 40. roku życia, ale nie jest to regułą - czasami są one już potrzebne wcześniej lub później- zależy to między innymi od wyjściowej wady refrakcji. Nie należy zapominać, że moc szkieł zależy także od odległości, do której są przeznaczone np. inna będzie moc soczewek do odległości 35 cm, a inna do 60 cm, dlatego zawsze należy powiedzieć okuliście lub optometryście do jakiego celu mają być dobrane okulary (np. praca przy komputerze).

Zioła są skuteczną alternatywą dla kropli z antybiotykiem lub sterydem - fakt

Wiele ziół wykazuje działanie łagodzące, przeciwbakteryjne i przeciwalergiczne, dlatego mogą być stosowane w przypadku mało nasilonych stanów zapalnych spojówek oraz powiek. Rumianek, nagietek, chaber bławatek lub ziele świetlika łagodzą zmęczenie i opuchnięcie oczu, niwelują objawy suchego oka (kłucie, pieczenie), mogą być stosowane po urazach i zabiegach chirurgicznych.
Mit- działanie przeciwzapalne ww. ziół jest słabe i nie są one efektywne w cięższych stanach zapalnych powiek, spojówki i rogówki - w takim przypadku konieczne jest zastosowanie leków okulistycznych o silniejszym działaniu. Należy też pamiętać, że czasami zioła (szczególnie rumianek) mogą działać alergizująco i nasilać objawy chorobowe.

Wysiłek fizyczny, gimnastyka obniżają ciśnienie wewnątrzgałkowe – fakt

Aktywność fizyczna przyczynia się do obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego. Rodzaj sportu powinien być dostosowany do typu jaskry - np. w jaskrze z zespołem rozproszonego barwnika przeciwwskazane jest bieganie. Umiarkowany wysiłek fizyczny usprawnia także krążenie ogólnoustrojowe, co poprawia utlenowanie nerwu wzrokowego.

Mit – uprawianie sportu, chociaż bardzo wskazane, nie zastąpi celowanego leczenia przeciwjaskrowego, jeżeli według okulisty jest ono konieczne.

‍

Dlaczego oczy pieką po długim czasie pracy przy komputerze? Co to jest syndrom "biurowego oka"? Na te pytania znajdziesz tu odpowiedź.

Dlaczego oczy pieką po długim czasie pracy przy komputerze?

Jeśli spędzamy dużo czasu w pracy przed ekranem monitora, może pojawić się problem pieczenia oczu. Najbardziej prawdopodobną przyczyną jest tzw. zespół suchego oka, spowodowany zbyt rzadkim mruganiem i wpatrywaniem się w monitor. W takim przypadku można spróbować zastosować preparat sztucznych łez, na przykład z hialuronianem sodu. Nie zwalnia to jednak przed profilaktycznym badaniem okulistycznym (wskazane jest m.in. wykonanie testu Schirmera, sprawdzającego wydzielanie łez, ocena w biomikroskopie, badanie dna oka).

Co to jest syndrom "biurowego oka"?

Syndrom oka biurowego (office eye syndrom) jest nowym pojęciem. Termin ten powstał po zaobserwowaniu coraz częściej występujących dolegliwości suchego oka u młodych, zdrowych osób, spędzających dużo czasu w pomieszczeniach biurowych. Na syndrom ten mają wpływ takie czynniki drażniące jak: klimatyzacja, centralne ogrzewanie, zanieczyszczenie powietrza (w tym dym papierosowy), rodzaj monitora komputerowego, czas pracy przed monitorem, rodzaj oświetlenia.

‍

Najważniejsze informacje na temat oczu - zobacz, co jest prawdą, a co tylko powszechnym mitem.

Słona woda

W składzie chemicznym wody słonej (morskiej) dominują chlorki, poza tym ma ona odczyn lekko zasadowy. Dlatego też pływanie czy kąpiele w morzach i oceanach mogą powodować podrażnienie i zaczerwienienie oczu. Uczucie swędzenia, pieczenia, szczypania czy ciała obcego w oku można zmniejszyć przepłukując oczy po kąpieli kroplami z grupy sztucznych łez, natomiast aby nie dopuścić do wystąpienia wymienionych dolegliwości dobrze jest mieć nawyk pływania w okularach ochronnych. Dodatkowo pływanie zarówno w słonej jak i słodkiej wodzie może prowadzić do rozwoju bakteryjnego zapalenia spojówek czy bardziej niebezpiecznego pełzakowego zapalenia rogówki, wywoływanego przez ameby. Pierwotniaki te znajdowane są zarówno w zbiornikach wody słonej, słodkiej, zbiornikach solankowych czy basenach rekreacyjnych. Są odporne na wiele dostępnych środków dezynfekcyjnych, a zapalenie rogówki, które powodują cechuje bardzo silny ból oka, światłowstręt i zaburzenia widzenia. Leczenie jest długotrwałe i często nie przynosi oczekiwanych, zarówno przez pacjenta jak i przez lekarza, rezultatów. Bakteryjne zapalenie spojówek wywołuje uczucie dyskomfortu, z obecnością ropnej wydzieliny w worku spojówkowym, dobrze jednak reaguje na leczenie antybiotykiem w kroplach do stosowania miejscowego. Przestrzeganie podstawowych zasad higieny, a także pływanie w okularach ochronnych może znacznie ograniczyć ryzyko infekcji.

Słońce i promienie UV

Promieniowanie słoneczne UVA i UVB ma niekorzystny wpływ na oczy. Na działanie promieniowania słonecznego narażeni jesteśmy przez cały rok, zarówno latem jak i zimą. Promieniowanie odbite, np. od śniegu, wody czy piasku, ma tak samo niekorzystny wpływ na oczy jak promieniowanie dostające się do oka na drodze bezpośredniej ekspozycji. Ochrona oczu przed promieniowaniem UV jest niezmiernie ważna, ponieważ zmniejsza ryzyko rozwoju chorób zwyrodnieniowych plamki czy spojówek.
Dlatego też wychodząc z domu zawsze powinniśmy pamiętać o okularach przeciwsłonecznych z filtrami UV (powinny być atestowane) i tzw. powłoką antyrefleksyjną, a zimą o goglach ochronnych.

Zastosowanie filtrów jest możliwe we wszystkich rodzajach okularów (korekcyjne, przeciwsłoneczne bez korekcji, gogle ochronne) oraz soczewkach kontaktowych. Komfort widzenia w słoneczne dni dają szkła fotochromowe, które przyciemniają się w zależności od intensywności światła. Wiele zalet mają także szkła gradalne (u dołu są jaśniejsze) – oko nie jest w nich narażone na nagłe zmiany natężenia światła. Najlepiej, by szkła były szare, zielone lub brązowe. Promieniowanie słoneczne ma niekorzystny wpływ przez całe nasze życie, dawka promieniowania ulega bowiem kumulacji. Dlatego też należy stosować okulary ochronne z filtrami już nawet u dzieci, gdyż w młodym wieku przy całkowicie przeziernej soczewce więcej szkodliwego promieniowania dostaje się do oczu. Zabierając na urlop dziecko warto wyjątkowo zadbać o bezpieczeństwo jego oczu – okulary przeciwsłoneczne powinny mieć dobrej jakości filtry i być dostosowane do dziecka i jego aktywności.

Kolory, światło, odległość

Podstawą warunkującą widzenie barwne jest obecność w siatkówce trzech rodzajów czopków, z których każdy jest najbardziej wrażliwy na jeden z trzech zakresów barwy – niebieskiej, zielonej, lub czerwonej (przy czym zakresy te zachodzą na siebie), co łącznie umożliwia widzenie wszystkich barw. Oko ma ograniczoną rozdzielczość barw, tzn. czasem nie jest w stanie dostrzec różnicy występującej między dwoma barwami o różnym widmie traktując je jako takie same. Oko ludzkie wykazuje różny stopień wrażliwości na określoną barwę co jest uwarunkowane liczbą czopków wrażliwych na określoną długość fal świetlnych. Jednoczesne pobudzenie wszystkich 3 rodzajów czopków wywołuje wrażenie bieli. Wrażenie barwne musi być definiowane przez barwę, jaskrawość i nasycenie. Wrodzone zaburzenia rozpoznawania barw występują u 8% mężczyzn i u ok. 0,4% kobiet. Są genetycznie uwarunkowane, dziedziczone genem recesywnym, sprzężonym z płcią.

Achromatyzm lub monochromatyzm to całkowita ślepota na barwy. Osoba dotknięta rozróżnia jedynie różne stopnie jaskrawości obserwowanych przedmiotów. Różne rodzaje zaburzeń rozpoznawania barw wynikają z wadliwego funkcjonowania czopków. Wynikiem wadliwego działania jednego rodzaju czopków jest dichromatyzm. Najczęstsza forma ludzkiej ślepoty barw wynika z problemów z czułością czopków na barwy o średniej lub długiej długości fali (np. zielona i czerwona) i pociąga za sobą problemy w odróżnianiu barw czerwonej i zielonej od innych barw. Ślepota barwy czerwonej i zielonej zwana jest potocznie daltonizmem – nazwa ta pochodzi od angielskiego chemika Johna Daltona, który w 1794 roku na własnym przypadku opublikował jej opis. Zaburzenie rozpoznawania barw może być także wynikiem uszkodzenia dróg wzrokowych począwszy od siatkówki po korę wzrokową. Może być również efektem ubocznym działania leków lub związków chemicznych (substancje psychoaktywne, alkaloidy).

Dym i używki

Dym tytoniowy jest pojęciem szerszym, niż dym papierosowy, gdyż obejmuje również dym z cygar, cygaretek, fajki. Jednak terminy te często stosuje się zamiennie. Wielogodzinne przebywanie w zadymionych pomieszczeniach (puby, dyskoteki) może spowodować silne podrażnienie oczu wywołując niespecyficzne przewlekłe zapalenie spojówek. Dym papierosowy drażni oczy, powodując ich zaczerwienienie, pieczenie czy łzawienie, czasami światłowstręt. Uczucie ciała obcego może być nasilone zwłaszcza u osób noszących soczewki kontaktowe czy alergików. Dlatego też podczas długiego przebywania w zadymionych pomieszczeniach należy stosować regularnie preparaty sztucznych łez dla nawilżenia oka, a po powrocie zdjąć soczewki kontaktowe i przepłukać oczy sztucznymi łzami lub solą fizjologiczną. Spanie w soczewkach kontaktowych po nocy spędzonej w zadymionym klubie znacznie nasila dolegliwości i może prowadzić do niebezpiecznych dla oka powikłań takich jak owrzodzenie rogówki.

‍

Podstawą warunkującą widzenie barwne jest obecność w siatkówce trzech rodzajów czopków, z których każdy jest najbardziej wrażliwy na jeden z trzech zakresów barwy – niebieskiej, zielonej, lub czerwonej (przy czym zakresy te zachodzą na siebie), co łącznie umożliwia widzenie wszystkich barw.

Oko ma ograniczoną rozdzielczość barw, tzn. czasem nie jest w stanie dostrzec różnicy występującej między dwoma barwami o różnym widmie traktując je jako takie same. Oko ludzkie wykazuje różny stopień wrażliwości na określoną barwę co jest uwarunkowane liczbą czopków wrażliwych na określoną długość fal świetlnych. Jednoczesne pobudzenie wszystkich 3 rodzajów czopków wywołuje wrażenie bieli. Wrażenie barwne musi być definiowane przez barwę, jaskrawość i nasycenie. Zaburzenia rozpoznawania barw występują u 8% mężczyzn i u ok. 0,4% kobiet. Są genetycznie uwarunkowane, dziedziczone genem recesywnym, sprzężonym z płcią. Achromatyzm lub monochromatyzm to całkowita ślepota na barwy. Osoba dotknięta rozróżnia jedynie różne stopnie jaskrawości obserwowanych przedmiotów.Różne rodzaje zaburzeń rozpoznawania barw wynikają z wadliwego funkcjonowania czopków.

Wynikiem wadliwego działania jednego rodzaju czopków jest dichromatyzm. Najczęstsza forma ludzkiej ślepoty barw wynika z problemów z czułością czopków na barwy o średniej lub długiej długości fali (np. zielona i czerwona) i pociąga za sobą problemy w odróżnianiu barw czerwonej i zielonej od innych barw. Ślepota barwy czerwonej i zielonej zwana jest potocznie daltonizmem – nazwa ta pochodzi od angielskiego chemika Johna Daltona, który w 1794 roku na własnym przypadku opublikował jej opis. Zaburzenie rozpoznawania barw może być także wynikiem uszkodzenia dróg wzrokowych począwszy od siatkówki po korę wzrokową. Może być również efektem ubocznego działania leków lub związków chemicznych (substancje psychoaktywne, alkaloidy).

‍

Badanie dna oka jest jednym z podstawowych badań okulistycznych, w czasie którego okulista ocenia stan tylnego odcinka oka. Badanie to pozwala ocenić stan siatkówki (w tym plamki żółtej), naczyń krwionośnych oraz tarczy nerwu wzrokowego, co pozwala zdiagnozować nie tylko niektóre choroby okulistyczne, ale także wiele schorzeń ogólnoustrojowych. Dla niektórych pacjentów „badanie dna oka” brzmi strasznie i obawiają się tego badania. A tak naprawdę jest to badanie proste, w miarę szybkie, nie wymagające od pacjenta jakiegoś specjalnego wcześniejszego przygotowania, a przy tym bardzo istotne.

Najdokładniej okulista zbada dno oka zapuszczając wcześniej krople rozszerzające źrenicę, ale można wykonać to badanie także bez ich zapuszczania. Krople te zazwyczaj działają kilka godzin i powodują przez ten czas gorsze widzenie oraz większą wrażliwość na światło. Pacjent nie powinien więc prowadzić samochodu po badaniu. Przed wykonaniem badania pacjent powinien powiadomić lekarza o aktualnie przyjmowanych lekach, alergii na leki, jaskrze lub jaskrze występującej rodzinnie, żeby uchronić się przed rzadkimi, ale możliwymi działaniami niepożądanymi po kroplach (m.in. wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego). W trakcie badania dna oka okulista może prosić pacjenta by ten spoglądał w różnych kierunkach, by w ten sposób lepiej uwidocznić sobie różne obszary tylnego odcinka oka. W trakcie badania pacjent może odczuwać olśnienie wywołane używanym światłem, które samoistnie przechodzi po krótkiej chwili.

Wziernikowanie bezpośrednie

Najprostszą techniką badania dna oka jest wziernikowanie bezpośrednie.

Wykonuje się je przy użyciu urządzenia o nazwie oftalmoskop, które okulista przeprowadza trzymając wziernik elektryczny przed własnym okiem i zbliżając się do oka pacjenta obserwuje jego dno w ten sposób, że oko prawe lekarza bada dno prawego oka, a lewe – lewego oka pacjenta. Zaletą oftalmoskopu (często zasilanego na baterie) są jego małe wymiary i możliwość użycia w każdych warunkach, także przy łóżku obłożnie chorego. Minusami tej techniki są: brak widzenia stereoskopowego (trójwymiarowego), małe pole widzenia oraz słaby wgląd w obwodową część siatkówki.

Wziernikowanie pośrednie

Lepszą techniką jest wziernikowanie pośrednie. Pozwala ono uzyskać obraz odwrócony, ale stereoskopowy i o większym polu widzenia. Wykorzystując tę technikę, okulista przeprowadza badanie w lampie szczelinowej (specjalny mikroskop) i za pomocą albo specjalnej soczewki skupiającej, którą trzyma przed badanym okiem pacjenta (bezdotykowo) lub za pomocą specjalnego trójlustra Goldmanna (centralnie ułożona soczewka skupiająca, otoczona trzema lustrami), które po wcześniejszym znieczuleniu miejscowym zakłada na oko. Do wziernikowania pośredniego służy też wziernik Fisona, kiedy to dno oka okulista ogląda przez specjalne okulary, które wraz ze źródłem światła ma przytwierdzone do kasku na głowie i dodatkowo używa do tego specjalnej soczewki skupiającej trzymanej przed badanym okiem pacjenta.

Funduskamera

Badanie dna oka można wykonać także przy użyciu funduskamery. Polega to na zrobieniu kolorowego zdjęcia dna oka o wysokiej rozdzielczości, na podstawie którego okulista dokonuje oceny. Badanie dna oka z zastosowaniem funduskamery znacznie poprawia komfort badania zarówno lekarzowi, jak i pacjentowi oraz u większości pacjentów nie wymaga rozszerzenia źrenic.

Wskazania do wykonania badania dna oka

Wskazania do wykonania badania dna oka to:

• każdy zdrowy człowiek raz na 2-3 lata podczas regularnych badań kontrolnych,
• osoby, u których doszło do obniżenia ostrości widzenia, z zaburzeniami widzenia barw lub odczuwania światła, z ubytkami w polu widzenia, zgłaszające epizody krótkotrwałego całkowitego zaniewidzenia,
• osoby ze schorzeniami ogólnymi, w których przebiegu dochodzi do zmian na dnie oka (m.in. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby krwi, choroby nowotworowe),
• osoby z bólami głowy,
• osoby po urazach głowy, nieprzytomne lub po utracie przytomności,
• osoby z zaburzeniami równowagi,
• osoby z chorobami ośrodkowego układu nerwowego, z nieprawidłową reakcją źrenic na światło,
• dzieci i dorośli z zezem,
• wcześniaki,
• osoby stosujące leki, które mogą doprowadzić do zmian na dnie oka,
• osoby, u których występuje częste mruganie lub nawracające stany zapalne powiek i spojówek.

Badanie dna oka pozwala rozpoznać większość schorzeń oka, w tym:

• siatkówki - np. odwarstwienie, choroby plamki (w tym zwyrodnienia, jak np. AMD-zwyrodnienie plamki związane z wiekiem), zapalenia, zwyrodnienia, nowotwory (m.in. siatkówczak), zator tętnicy środkowej
• siatkówki, zakrzep żyły środkowej siatkówki,
• nerwu wzrokowego – np. jaskra, zapalenia,
• błony naczyniowej – np. zapalenia, zwyrodnienia, nowotwory,
• ciała szklistego – np. wylew krwi, zmętnienia.

Dzięki niemu okulista może również zdiagnozować wiele chorób z różnych dziedzin medycyny, w tym:

• endokrynologia – np. cukrzyca,
• kardiologia – np. nadciśnienie tętnicze, miażdżyca naczyń krwionośnych,
• neurologia – np. nadciśnienie wewnątrzczaszkowe (np. z powodu guza mózgu), SM,
• hematologia - np. białaczka, niedokrwistość, skazy krwotoczne,
• choroby zakaźne - np. gruźlica, kiła, AIDS, toksoplazmoza,
• immunologia – np. sarkoidoza, toczeń,
• onkologia – nowotwory dające przerzuty do oka (sutka, oskrzeli, płuc, przewodu pokarmowego, nerki, czerniak skóry).

Okulista badając dno oka, jest w stanie nie tylko wykryć różne choroby oczu czy też z innych układów, ale także wykonując okresowe badania kontrolne dna, może oceniać ich przebieg, a także skuteczność leczenia.

‍

Każdy kierowca wie, jak ważny jest dobry wzrok podczas prowadzenia samochodu. Dlatego tak ważne jest zadbanie o prawidłową korekcję wad wzroku oraz zadbanie o to, by oczy były wypoczęte. Kierujący pojazdem potrafi dostrzec znak drogowy z odległości już 25 metrów, jeśli jego wzrok jest zdrowy, bądź właściwie skorygowany. Taki dystans umożliwia dostosowanie prędkości czy stylu jazdy do warunków panujących na drodze. Jeśli jednak kierowca ma np. wadę wzroku -1 dioptrii, znak drogowy zauważy dopiero z odległości około 10 metrów.

Kierowcy z wadą wzroku, jadąc bez okularów czy soczewek kontaktowych, zbyt późno dostrzegają przeszkody.

Z tego powodu mogą wykonywać gwałtowne ruchy, potencjalnie niebezpieczne dla innych uczestników ruchu drogowego. Dlatego tak ważna jest właściwa korekcja wzroku.

Kiedy podczas prowadzenia samochodu pojawia się łzawienie, pieczenie – bo oko jest zmęczone, należy zatrzymać się na chwilę i dać odetchnąć wzrokowi. Pomocne będzie wykonanie kilku ćwiczeń oraz ewentualnie nawilżenie oka specjalnym preparatem. Ćwiczenia mogą polegać na naprzemiennym popatrzeniu na obiekty będące daleko i blisko, intensywnym mruganiu oraz zakryciu na przemian rozgrzaną dłonią raz lewego, raz prawego oka.

Jeśli problem z oczami wynika z choroby, np. zapalenia spojówek czy zespołu suchego oka, lub niewyraźne widzenie spowodowane jest pogłębiającą się wadą wzroku, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem okulistą.

Kierowcy często muszą borykać się z problemem oślepienia oczu, np. przez światła samochodu jadącego z naprzeciwka czy nawet powodowanego przez szybką zmianę oświetlenia (przy wyjeździe z ciemnego garażu na światło słoneczne, z tunelu, itp.). W takich sytuacjach wzrok musi bardzo szybko zaadaptować się do nowych warunków – z wiekiem reakcja jest coraz wolniejsza. Dlatego, jeśli stan oślepienia trwa dłużej niż kilka sekund, warto przemyśleć zakup specjalnych okularów do jazdy, których soczewki są pokryte odpowiednimi filtrami.

Warto jednak, by każdy kierowca niezależnie od tego, czy ma zdrowe oczy, czy wadę wzroku, przynajmniej raz na rok udał się do lekarza okulisty po to, by zweryfikować stan oczu.

‍

Promieniowanie słoneczne UVA i UVB ma niekorzystny wpływ na oczy.

Na działanie promieniowania słonecznego narażeni jesteśmy przez cały rok, zarówno latem jak i zimą. Promieniowanie odbite, np. od śniegu, wody czy piasku, ma tak samo niekorzystny wpływ na oczy jak promieniowanie dostające się do oka na drodze bezpośredniej ekspozycji. Ochrona oczu przed promieniowaniem UV jest niezmiernie ważna, zabezpiecza bowiem przed rozwojem chorób zwyrodnieniowych plamki czy spojówek.

Dlatego też wychodząc z domu zawsze powinniśmy pamiętać o okularach przeciwsłonecznych z filtrami UV (powinny być atestowane) i tzw. powłoką antyrefleksyjną, a zimą o goglach ochronnych.

Zastosowanie filtrów jest możliwe we wszystkich rodzajach okularów (korekcyjne, przeciwsłoneczne bez korekcji, gogle ochronne) oraz soczewkach kontaktowych.

Komfort widzenia w słoneczne dni dają szkła fotochromowe, które przyciemniają się w zależności od intensywności światła. Wiele zalet mają także szkła gradalne (u dołu są jaśniejsze) – oko nie jest w nich narażone na nagłe zmiany natężenia światła.

Najlepiej, by szkła były szare, zielone lub brązowe.

Promieniowanie słoneczne ma niekorzystny wpływ przez całe nasze życie, dawka promieniowania ulega bowiem kumulacji. Dlatego też należy stosować okulary ochronne z filtrami już nawet u dzieci, gdyż w młodym wieku przy całkowicie przeziernej soczewce więcej szkodliwego promieniowania dostaje się do oczu. Zabierając na urlop dziecko warto wyjątkowo zadbać o bezpieczeństwo jego oczu – okulary przeciwsłoneczne powinny mieć dobrej jakości filtry i być dostosowane do dziecka i jego aktywności. Należy też pamiętać o nakryciu głowy.

‍

Poznaj fakty na temat funkcjonowania oczu.

• Ilu bitowe są nasze oczy?

Oczy przetwarzają informacje z niesamowitą prędkością, przekraczającą 40 000 bitów na godzinę. Rozróżniają przy tym średnio około 200 niezależnych barw. W trakcie średniej długości życia oczy dostarczają około 24 miliardów (24 000 000 000) osobnych obrazów.

• Jak często mrugamy?

Mrugnięcie okiem trwa około 3/10 sekundy. Zdrowy człowiek mruga średnio 1-2 razy na 10 sekund. Wynika z tego, że w ciągu dnia mamy zamknięte oczy przez 36 minut. Daje to aż 9 dni w ciągu roku!

• Co wiemy dzięki oczom?

Oczy dostarczają naszemu mózgowi 80% wiedzy o świecie. Wykorzystują przy tym 2/3 wszystkich bezpośrednio łączących z mózgiem połączeń nerwowych, a w procesie analizy sygnałów odbieranych przez narząd wzroku zaangażowane jest aż 10% wszystkich komórek mózgowych!

• Czy oczy śpią?

Nasze powieki odpoczywają, zewnętrzne mięśnie poruszające gałką oczną też potrzebują czasami chwili wytchnienia. Ale samo oko jest jedyną częścią ludzkiego ciała, które nigdy nie potrzebuje odpoczynku - zawsze jest gotowe do działania.

• Jaka jest siła oka?

Mięśnie odpowiedzialne za ruch gałki ocznej mają największy "zapas" siły wśród wszystkich mięśni w organizmie. W przybliżeniu są stukrotnie silniejsze niż muszą być.

• Ile mamy rzęs?

Średnio człowiek ma około 150 rzęs na powiece dolnej i górnej.

• Kiedy pojawiają się "kurze łapki"?

"Kurze łapki" pojawiają się zwykle już w 25 roku życia! Dlatego, że skóra w okolicach oczu starzeje się znacznie prędzej niż na reszcie twarzy. Związane jest to z o wiele mniejszą ilością gruczołów łojowych.

• Do jakiego wieku kształtuje się wygląd tęczówki?

Wzór tęczówki kształtuje się w drugim roku życia i jest unikalny dla każdego człowieka. Jego niepowtarzalność jest podobna jak układu linii papilarnych. Dlatego wkrótce być może zdjęcia tęczówki będą służyć w biometrii do skutecznej identyfikacji osób.

• Czy nasze oczy są takie same?

Tęczówka lewego jest różna od tęczówki prawego oka. Różnice w tęczówkach są wyraźne nawet u bliźniąt jednojajowych!

• Jak widzi noworodek?

Noworodek potrafi skupić wzrok na przedmiotach umieszczonych nie dalej niż 25 cm od oczu. I co ciekawe niemowlętom lecą łzy podczas płaczu dopiero w drugim miesiącu życia, wcześniej ich gruczoły łzowe ich nie wydzielają.

• Czym jest irydologia?

Irydologia zajmuje się diagnozowaniem chorób z wyglądu tęczówek oczu, na podstawie nienwazyjnej oceny w biomikroskopie (lampie szczelinowej). Na tej podstawie nie można jednak postawić rozpoznania , dotyczącego stanu ogólnego pacjenta. Niedokładne, orientacyjne wyniki nie są oparte na dowodach naukowych, na których bazuje medycyna akademicka tzw. medycyna (nauka) oparta na faktach
Należy podkreślić, że ocena przedniego odcinka oka, w tym tęczówek wchodzi w skład standardowego badania okulistycznego i na tej podstawie zdiagnozuje się różne choroby oczu (np.zapalenie lub guz tęczówki) oraz szacuje się ewentualne ryzyko niektórych chorób systemowych, towarzyszących zmianom okulistycznym, natomiast ich dokładna diagnostyka jest możliwa po wykonaniu odpowiednich badań dodatkowych.

‍

Dym tytoniowy jest pojęciem szerszym, niż dym papierosowy, gdyż obejmuje również dym z cygar, cygaretek, fajki. Jednak terminy te często stosuje się zamiennie.

Wielogodzinne przebywanie w zadymionych pomieszczeniach (puby, dyskoteki) może spowodować silne podrażnienie oczu wywołując niespecyficzne przewlekłe zapalenie spojówek.

Dym papierosowy drażni oczy, powodując ich zaczerwienienie, pieczenie czy łzawienie, czasami światłowstręt. Uczucie ciała obcego może być nasilone zwłaszcza u osób noszącychsoczewki kontaktowe czy alergików. Dlatego też podczas długiego przebywania w zadymionych pomieszczeniach należy stosować regularnie preparaty sztucznych łez dla nawilżenia oka, a po powrocie zdjąć soczewki kontaktowe i przepłukać oczy sztucznymi łzami lub solą fizjologiczną. Spanie w soczewkach kontaktowych po nocy spędzonej w zadymionym klubie znacznie nasila dolegliwości i może prowadzić do niebezpiecznych dla oka powikłań takich jak owrzodzenie rogówki.

‍

Łzawienie to nadmierne wydzielanie łez przez gruczoły łzowe. Zwykle nie jest niebezpieczną dolegliwością, zagrażającą zdrowiu, ale może być bardzo uciążliwe i uniemożliwiać codzienne funkcjonowanie. Skutecznie przeszkadza w wykonywaniu wielu czynności, jak np. praca przy komputerze czy prowadzenie samochodu. Łzawienie oczu może być również nasilone i różnie oceniane przez różne osoby.

Niektórzy nie zauważają, że ich oczy nadmiernie łzawią, mimo występowania problemu, inni nawet przy nieznacznym łzawieniu zgłaszają się do okulisty. Łzawienie oczu może mieć charakter przewlekły lub napadowy, w zależności od przyczyny. Nie należy mylić łzawienia z płaczem, który jest tylko objawem reakcji emocjonalnej. Nad płaczem można zapanować, natomiast z łzawieniem nie jest już tak łatwo. Łzawienie może mieć charakter odruchowy, kiedy łzy oczyszczają oko z zanieczyszczeń (np. kurz, ciało obce), może być jednak też objawem choroby oka i dróg odprowadzających łzy.

Łzy, choć wydają się tylko wyrazicielami naszych emocji, są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania oka, jego ochrony przed wysychaniem, uszkodzeniem i infekcjami oraz wyraźnego, komfortowego widzenia. Nieprawidłowości w składzie lub ilości łez powodują powstawanie dokuczliwych objawów szczypania, pieczenia, uczucia suchości i piasku pod powiekami oraz właśnie nadmiernego łzawienia.

W normalnych warunkach łzy wydzielane są przez główny gruczoł łzowy i gruczoły dodatkowe.

Łzy składają się w większości z wody, ale również z chlorku sodu, śluzu, białek oraz substancji bakteriobójczych. Rozprowadzane są po powierzchni gałki ocznej podczas mrugania powiekami. Różna ilość wodnistej składowej łez jest tracona przez odparowywanie, które zależy od wielkości szpary powiekowej, częstości mrugania oraz temperatury i wilgotności otoczenia. Reszta łez jest odprowadzana przez drogi łzowe do nosa, co w normalnych warunkach jest niewyczuwalne. Natomiast przy nadmiernym łzawieniu część łez odpływa do nosa, a część przelewa się poza brzegi powiek i płynie po policzkach, stąd ociera się nie tylko oczy i policzki, ale trzeba też wycierać nos. Przyczyną łzawienia może być nieprawidłowy skład łez, gdy brakuje substancji, która „przyczepia” łzę do powierzchni oka, w wyniku czego woda ciągle z niego wypływa.

Nadmierne wydzielania łez może występować paradoksalnie w tzw. zespole suchego oka, związanym z niewystarczającym wydzielaniem łez, co prowadzi do podrażnienia oka, wywołując uczucie piasku pod powiekami, drapanie, swędzenie, pieczenie oraz zaczerwienie i bolesność oka. W tych przypadkach (nieprawidłowy skład lub niedobór łez) leczenie jest objawowe przy pomocy kropli do oczu typu „sztuczne łzy”, które można zakupić w aptekach bez recepty. Nie warto stosować ziół w postaci kropli do oczu, naparów i okładów na oczy.

Przyczyny nadmiernego łzawienia

Nadmierne, odruchowe łzawienie oczu może wystąpić przy podrażnieniu nerwu węchowego, np. przez zapach cebuli, czy wdychanie innych podobnie działających wonnych substancji, może być również spowodowane czynnikami drażniącymi, jak np. wiatr, kurz, zimno, jaskrawe oświetlenie - łzawienie pełni tu funkcję ochronną. Łzawienie tak wywoływane powinno ustąpić, jeśli usunie się czynnik drażniący. Podczas narażenia na kontakt z drażniącym działaniem wiatru lub słońca, pomocne będą okulary przeciwsłoneczne posiadające filtr UV.

Nadmierne wydzielanie łez często towarzyszy infekcjom gardła, nosa oraz zatok przynosowych, może być też spowodowane przez ból każdej części ciała. Po wyeliminowaniu tych przyczyn, łzawienie oczu ustępuje.
Wiele schorzeń gałki ocznej objawia się nadmiernym łzawieniem.

Schorzenia gałki ocznej

Pojawia się ono, jeśli dojdzie do uszkodzenia rogówki (np. po zadrapaniu) lub gdy ciało obce (np. ziarenko piasku, mały owad, opiłek żelaza) wniknie do spojówki, pod powiekę, do rogówki. Dodatkowymi objawami są wtedy zazwyczaj ból i światłowstręt. Z takimi obiektami oko zwykle radzi sobie samo, właśnie w mechanizmie zwiększonej produkcji łez, które wypłukują intruza na zewnątrz. Jeśli to nie przyniesie efektu, należy spróbować płukać wodą znajdującą się w naczyniu lub pod bieżącą wodą, można również spróbować usunąć ciało obce samemu lub z pomocą bliskiej osoby przy pomocy gazika. Niekiedy jednak niezbędna jest interwencja lekarza okulisty, który w sposób fachowy usunie ciało obce, może też zalecić leki (przeciwzapalne, przeciwbólowe, nawilżające) w postaci kropli do oka.

Łzawienie może być jednym z objawów zapalenia spojówek lub rogówki (infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze), któremu towarzyszą zaczerwienienia oka, obrzęk powiek, uczucie świądu i bólu, czy wydzielina w worku spojówkowym. W tych stanach zapalnych okulista zaleci odpowiednio działające (przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo) krople do oka. Zapaleń tych można uniknąć przestrzegając zasad higieny oczu, czyli nie dotykać do oczu brudnymi rękami, unikać kontaktu oczu z przedmiotami, które mogą być źródłem infekcji. Szczególną uwagę w tym względzie powinny mieć osoby używające soczewek kontaktowych.

Do innych poważnych chorób oka, którym towarzyszy łzawienie, należy jaskra oraz zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego, które wymagają leczenia specjalistycznego.

Kolejną przyczyną są zawinięte lub nieprawidłowo rosnące rzęsy, które drażnią powierzchnię gałki ocznej (spojówkę i rogówkę). W tym przypadku należy usunąć źle rosnące rzęsy, przy pomocy pęsety, ewentualnie stosując miejscową elektroterapię lub krioterapię.

Łzawienie jest częstym objawem alergii, ale może być też trudnym do rozróżnienia przeziębieniem, którego objawy są podobne do alergicznego nieżytu nosa. Łzawieniu i pieczeniu spojówek w alergii towarzyszy wodnisty katar i kichanie. Objawy alergii nasilają się pod wpływem kontaktu z alergenem (np. pyłki traw i roztocza kurzu domowego), można je minimalizować, unikając kontaktu z alergenem oraz stosując leki przeciwalergiczne i odczulanie.

Nadmierne łzawienie może jednak nie tylko być wynikiem nadmiernej produkcji łez, towarzyszącej reakcji odruchowej lub opisanym wyżej schorzeniom oka, ale jego przyczyną może być też niemożność odpływu łez prawidłową drogą, czyli do woreczka łzowego i dalej do jamy nosowej. Utrudnienie odpływu może występować przy obrzęku powiek spowodowanym np. krwiakiem, ukąszeniem owada lub masą guza rosnącego w pobliżu dróg łzowych - łzy nie odpływają wówczas przez punkty łzowe do kanalików (obrzęk je „zatyka”), lecz płyną po policzkach. Utrudnienie odpływu łez może też wystąpić, gdy doszło do uszkodzenia dróg odprowadzających łzy, np. w wyniku bezpośredniego urazu, późniejszych blizn pourazowych, czy przebytych w przeszłości zapaleń kanalika łzowego czy woreczka łzowego.

Każde zapalenie kanalików łzowych i woreczka łzowego może spowodować zwężenie lub niedrożność, czyli zamknięcie światła przewodów. W ostrym stanie zapalnym obejmującym drogę odpływu łez, z obrzękiem i bolesnością stosuje się leczenie zachowawcze. W innych przypadkach podejmuje się próby sondowania i przepłukiwania dróg łzowych. Gdy to nie pomaga i powstaje trwała niedrożność dróg odpływu łez, przeprowadza się zabieg operacyjny, polegający na odtworzeniu drogi łączącej worek spojówkowy z jamą nosową. W przypadku pourazowego uszkodzenia dróg łzowych leczenie sprowadza się do chirurgicznego zrekonstruowania ich ciągłości i przywrócenia im drożności. Zabiegi te przeprowadza się w ośrodkach specjalistycznych.

W starszym wieku może dochodzić do zwiotczenia skóry powiek, które powoduje odwinięcie powieki dolnej w wyniku czego punkt łzowy nie dotyka bezpośrednio do powierzchni gałki ocznej, łzy nie dostają się do dróg łzowych w sposób efektywny i następuje łzawienie. Gdy zwiotczenie powiek jest wyraźne, z towarzyszącym odwijaniem powieki lekarz okulista przeprowadzić może operację plastyczną powieki.

U małych dzieci łzawienie może być wynikiem wrodzonej niedrożności dróg łzowych. Objawia się już u noworodków śluzowo-ropną wydzieliną w worku spojówkowym i może prowadzić do zapalenia woreczka łzowego. Stan ten zwykle ulega samoistnemu udrożnieniu. W leczeniu zaleca się masaż okolicy woreczka łzowego z miejscową antybiotykoterapią. Jeśli leczenie zachowawcze nie skutkuje to wykonuje się płukanie dróg łzowych, a jeśli nadal nie ma poprawy ich sondowanie, a w ostateczności operacyjne połączenie woreczka łzowego z jamą nosa.

‍

Do okulisty sprowadzają nas różne przyczyny – najczęściej jest to pogorszenie widzenia, ale także stany zapalne oka, ciała obce czy też rutynowe badanie, np. do prawa jazdy. Przed przystąpieniem do badania lekarz powinien przeprowadzić z nami tzw. wywiad, czyli zapytać się o powód wizyty, dotychczasowe schorzenia okulistyczne i obecne choroby ogólne (np. nadciśnienie, cukrzyca). Po wywiadzie następuje szczegółowe badanie narządu wzroku.

Badanie ostrości widzenia

Podstawowym badaniem okulistycznym jest sprawdzenie ostrości widzenia do dali i bliży.

Badanie to lekarz przeprowadza dla każdego oka osobno, zaczynając najczęściej od oka prawego lub też tego, które pacjent uważa za słabsze. W tym czasie drugie oko powinno być szczelnie zasłonięte, aby uniknąć umyślnego lub bezwiednego „podglądania”. Badanie to jest przeprowadzane z wykorzystaniem próbnej ramki okularowej lub specjalnego urządzenia zwanego foropterem. Do sprawdzenia ostrości widzenia do dali wykorzystuje się specjalne tablice, na których znajdują się różnej wielkości tzw. optotypy czyli literki, cyferki lub obrazki (dla dzieci), które pacjent czyta każdym okiem osobno, siedząc lub stojąc w odległości 5 m od tablicy. Jeśli badany jest w stanie odczytać tylko pierwszy rząd to jego widzenie jest równe 0,1, jeśli ostatni to jego widzenie wynosi 1,0 (co oznacza, że czyta 10/10 rzędów znaków). Pomimo iż w praktyce klinicznej za prawidłową uważa się ostrość wzroku 1,0, to niektórzy z nas są w stanie przeczytać jeszcze niższe rzędy i ich widzenie może być wtedy opisywane jako 1,25; 1,5 czy 2,0 (bardzo rzadko).

Jeżeli badany nie rozpoznaje największego znaku z tablicy, wówczas poleca się mu liczyć palce pokazywane przez lekarza. Może się zdarzyć, że badany nie widzi nawet pokazywanych palców, wtedy lekarz sprawdza poczucie światła, świecąc np. latarką z czterech różnych kierunków. Brak poczucia światła jest równoznaczny z całkowitą ślepotą. Do badania widzenia z bliży wykorzystuje się także specjalne tablice, z których badana osoba czyta tekst z odległości 30 cm.

W sytuacji kiedy lekarz stwierdzi obniżenie ostrości wzroku poniżej normy, stara się dobrać odpowiednią korekcję okularową.
Dokonuje tego "przymierzając" badanemu próbne szkła do momentu dobrania właściwej korekcji. Do korekcji krótkowzroczności używa się tzw. "minusów", a dalekowzroczności "plusów". Do szybkiej oceny wady wzroku wykorzystuje się często refraktometr automatyczny - badanie popularnie znane jako „komputerowe badanie wzroku”. Należy jednak pamiętać, że jest to tylko badanie pomocnicze i tylko na jego podstawie lekarz nie powinien wystawić recepty okularowej.

Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego

Kolejnym badaniem podczas wizyty okulistycznej powinien być pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Ciśnienie to mierzy się za pomocą urządzenia zwanego tonometrem i w zależności od rodzaju tonometru może ono przebiegać bezdotykowo (tzw. "dmuchniecie w oko") lub wymagać znieczulenia kroplowego i bezpośredniego kontaktu z okiem. Prawidłowe ciśnienie mieści się w granicach 10-21 mmHg.

Szczegółowe badanie oka

Następnie lekarz przystępuje do szczegółowego badania oka. Na początku sprawdza ustawienie gałek ocznych i ich ruchomość, po czym przechodzi do badania w lampie szczelinowej. Lampa szczelinowa jest specjalnym urządzeniem wyposażonym w system optyczny powiększający obraz, dzięki czemu lekarz jest w stanie dokładnie ocenić poszczególne odcinki oka. Badanie to jest całkowicie bezbolesne i bezpieczne. Lekarz poleci oprzeć brodę i czoło na specjalnej podpórce, by mógł bez problemu ocenić zarówno przedni jak i tylny odcinek oka. Niewielkim dyskomfortem może być światło, które okulista kieruje na nasze oko i które może nas trochę „oślepiać”. Badanie to trwa klika minut, w trakcie których specjalista bada każde oko oddzielnie. Aby zbadać dno oka musi zastosować krople, które rozszerzą nasze źrenice. Efekt ten utrzymuje się kilka godzin, i niestety powoduje przejściowe pogorszenie widzenia, zwłaszcza do bliży. Przez szeroką źrenicę do wnętrza gałki ocznej wpada więcej promieni słonecznych, co może być dla nas bardzo nieprzyjemne.

Pamiętajmy, aby na wizytę u okulisty najlepiej wybrać się bez samochodu (albo z kierowcą), a w słoneczny dzień zabrać ze sobą okulary przeciwsłoneczne.

Tylny odcinek lekarz ocenia umieszczając przed naszym okiem specjalną soczewkę, która umożliwia ocenę w bardzo dużym powiększeniu wszystkich odcinków dna oka m.in. tarczę nerwu wzrokowego czy siatkówkę.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak:

• angiografia fluoreseinowa czyli kontrastowe badanie naczyń krwionośnych dna oka,
• badanie elektrofizjologiczne,
• OCT,
• badanie USG gałki ocznej w przypadku słabego wglądu w dno oka,
• badanie pola widzenia przy podejrzeniu jaskry.

Pamiętajmy, że badanie okulistyczne trwa kilkanaście minut, a przy tym jest całkowicie bezbolesne i bezpieczne, dlatego też nie bójmy się wizyt u okulisty i nie odkładajmy ich „na później”, zwłaszcza jeśli coś niepokojącego dzieje się z naszym wzrokiem.

Osoby po 40 roku życia powinny badać się przynajmniej raz na 2 lata, a jeśli występują u nich schorzenia ogólne, takie jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze - częściej (nawet co 3-6 miesięcy), w zależności od zaleceń lekarza.

‍