Słońce może szkodzić oczom bardziej, niż się wydaje. Sprawdź, jak promieniowanie UV wpływa na wzrok i jak skutecznie chronić oczy latem.

Dlaczego słońce może być niebezpieczne dla naszych oczu?

Słońce poprawia nastrój i jest potrzebne do życia, jednak nadmierna ekspozycja napromieniowanie UV może szkodzić naszym oczom. Długotrwałe przebywanie na słońcu bez odpowiedniej ochrony może prowadzić do podrażnień, uszkodzeń rogówki, a nawet problemów ze wzrokiem w przyszłości.

Czym różni się promieniowanie UVA, UVB i UVC?

Co to jest promieniowanie UVA?

Promieniowanie UVA dociera do Ziemi przez cały rok – nawet w pochmurne dni. Przenika przez szyby i może przyspieszać starzenie się oczu oraz zwiększać ryzyko rozwoju zaćmy.

Jak działa promieniowanie UVB?

Promieniowanie UVB jest bardziej intensywne i szczególnie odczuwalne latem. Może powodować podrażnienia spojówek, pieczenie oczu oraz uszkodzenia rogówki.

Czy promieniowanie UVC jest groźne?

Promieniowanie UVC jest najbardziej niebezpieczne, ale na szczęście zatrzymuje je warstwa ozonowa, dlatego nie dociera ono naturalnie do powierzchni Ziemi.

Jak najlepiej chronić oczy przed słońcem?

Najważniejsze są dobre okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV 400. Tylko takie okulary skutecznie chronią oczy przed promieniowaniem UVA i UVB.

Warto pamiętać również o:

• noszeniu kapelusza lub czapki z daszkiem,
• unikaniu patrzenia bezpośrednio w słońce,
• ograniczaniu przebywania na pełnym słońcu w godzinach południowych.

Czy krople do oczu pomagają latem?

Tak. W okresie letnim oczy są bardziej narażone na wysuszenie przez słońce, wiatr, klimatyzację oraz słoną wodę. Dlatego warto stosować krople nawilżające do oczu, czyli tzw. sztuczne łzy.

Pomagają one:

• zmniejszyć uczucie pieczenia i suchości,
• nawilżyć powierzchnię oka,
• poprawić komfort widzenia podczas upałów.

Coraz częściej dostępne są również preparaty wspierające ochronę przed promieniowaniem UV. Warto zapytać okulistę lub farmaceutę o odpowiednie produkty, szczególnie jeśli spędzamy dużo czasu na słońcu.

Dlaczego zwykłe ciemne okulary mogą szkodzić?

Ciemne szkła bez filtra UV nie chronią oczu. Wręcz przeciwnie – źrenice rozszerzają się pod wpływem przyciemnienia, a do wnętrza oka dociera jeszcze więcej szkodliwego promieniowania.

Dlaczego trzeba uważać podczas zaćmienia Słońca 12 sierpnia?

Zaćmienie Słońca to niezwykłe zjawisko astronomiczne, które będzie można obserwować 12 sierpnia. Wiele osób będzie chciało spojrzeć w niebo, jednak trzeba pamiętać, że obserwowanie Słońca bez odpowiedniej ochrony jest bardzo niebezpieczne.

Do obserwacji zaćmienia należy używać wyłącznie specjalnych okularów lub filtrów astronomicznych. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zabezpieczają wzroku przed uszkodzeniem siatkówki.

Dlaczego dzieci wymagają szczególnej ochrony oczu?

Oczy dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie UV niż oczy dorosłych. Naturalne mechanizmy ochronne nie są jeszcze w pełni rozwinięte, dlatego szkodliwe promienie łatwiej przenikają do wnętrza oka.

Oczym powinni pamiętać rodzice?

Rodzice powinni:

• kupować dzieciom okulary z filtrem UV,
• pilnować, aby dzieci nie patrzyły bezpośrednio w słońce,
• zapewniać cień podczas zabawy na dworze,
• stosować u dzieci nawilżające krople do oczu po konsultacji ze specjalistą,
• szczególnie uważać podczas obserwacji zaćmienia Słońca.

Dlaczegowarto chronić wzrok każdego dnia?

Oczy mamy tylko jedne, dlatego warto dbać o nie przez cały rok, nie tylko latem. Odpowiednia ochrona przed słońcem oraz regularne nawilżanie oczu to prosty sposób, aby uniknąć wielu problemów ze wzrokiem w przyszłości.

‍

Miękkie soczewki kontaktowe są alternatywą dla okularów w korekcji wad wzroku. Ich popularność stale rośnie, co spowodowane jest z całą pewnością zarówno wygodą noszenia, brakiem ograniczenia pola widzenia (jak ma to miejsce w przypadku noszenia okularów – oprawki zawężają pole widzenia), jak też dobrą jakością widzenia niezależnie od warunków (na przykład nie ma obawy, że soczewki zaparują oraz nie odbija się w nich światło). Zaletą soczewek jest także to, że sprawdzają się podczas biegania czy skakania, dzięki czemu są idealne dla osób aktywnych, uprawiających sport.

Oko musi oddychać

Pierwsze miękkie soczewki były wytwarzane z hydrożelu. Obecnie stosowane są soczewki silikonowo-hydrożelowe o wysokiej tlenoprzepuszczalności, co zapewnia odpowiednie dotlenienie rogówki. W zależności od rodzaju, mogą zawierać od około 30% do 70% wody, mieć różną grubość i giętkość. Im więcej wody zawarte jest w materiale danej soczewki, tym większa jest jej przepuszczalność dla tlenu. W przypadku soczewek rocznych, zawartość wody, a więc i przepuszczalność są bardzo małe, w przypadku zaś wymiennych soczewek jednodniowych – parametry te są bardzo wysokie. Ze względu na korzyści dla oka, wskazane jest stosowanie soczewek o dużym stopniu tlenoprzepuszczalności. Pozwalają one oku swobodniej oddychać, jednak równocześnie mają mniejszą trwałość. Ze względu na stan rogówki, zalecane jest noszenie soczewek pozwalających oku swobodnie oddychać oraz zdejmowanie ich przynajmniej na kilka godzin w ciągu doby (na przykład na noc).

Dla kogo soczewki kontaktowe?

Soczewki kontaktowe można nosić niezależnie od wieku.
Powinny być zawsze dopasowane i odpowiednio dobrane przez specjalistę. Okulista stwierdzi czy nie ma przeciwwskazań do noszenia soczewek oraz pomoże dobrać właściwy rozmiar soczewki, a także pokaże jak prawidłowo zakładać soczewki, jak je pielęgnować i przechowywać. Nawet w przypadku wyboru soczewek kosmetycznych, które nie korygują wady wzroku, konieczne jest dobranie rozmiaru soczewki. Dzięki temu noszenie soczewek będzie komfortowe i nie doprowadzi do podrażnień oka, uszkodzeń czy infekcji.

Rodzaje soczewek kontaktowych

Rodzaje soczewek kontaktowych ze względu na zastosowanie

• Soczewki korekcyjne: są to soczewki, noszone w przypadku występowania określonej wady wzroku. Soczewki te dzieli się na zwykłe (gdy występuje krótkowzroczność lub dalekowzroczność) oraz toryczne (przeznaczone dla osób z astygmatyzmem). Występują również soczewki progresywne, stosowane w korekcji tzw. starczowzroczności (polega na utracie zdolności do akomodacji – co manifestuje się problemami z czytaniem z bliska, pojawiającymi się po 40-tym roku życia).
• Soczewki lecznicze: stosowane jako opatrunek, nakładane są na powierzchnię oka na przykład w schorzeniach rogówki (niegojące się owrzodzenia czy ubytki nabłonka), dla zniesienia dolegliwości bólowych, po urazach powierzchownych oka czy po zabiegach korekcji refrakcyjnej wady wzroku.
• Soczewki kosmetyczne: są to soczewki, które po nałożeniu zmieniają kolor oczu, mogą też maskować różnego rodzaju defekty wrodzone czy pourazowe. Soczewki kosmetyczne mogą równocześnie pełnić funkcję korekcyjną.

Rodzaje soczewek ze względu na czas noszenia

Wśród soczewek wyróżnia się soczewki przeznaczone do noszenia od kilku do kilkunastu godzin, po czym soczewki należy zdjąć i umieścić w specjalnym płynie czyszczącym. Najczęściej tego typu soczewki są noszone w dzień i zdejmowane na noc. Istnieją także specjalne soczewki do noszenia ciągłego (nie zdejmuje się ich na noc). Wyróżniamy tu np. soczewki miesięczne, dwutygodniowe czy jednodniowe. Mogą być noszone bez przerw i po zalecanym czasie noszenia są wyrzucane. Wykonane są w taki sposób, by pomimo stałej ich obecności, oko mogło swobodnie oddychać. Stosowanie soczewek wymiennych, zwłaszcza jednodniowych, zmniejsza znacznie ryzyko powikłań, głównie infekcyjnych oka. Podczas ich stosowania warto jednak zachować ostrożność.

Soczewki dzielimy także ze względu na ich trwałość

Ocena stopnia zużycia soczewek jest trudna, często opiera się na subiektywnym odczuciu osoby noszącej soczewki. Warto zwrócić uwagę na to czy na soczewce nie ma rys i odkształceń, czy jest elastyczna i utrzymuje swój pierwotny kształt w momencie, gdy leży swobodnie na palcu. Jeśli zanieczyszczenia (na przykład osadzający się osad białkowy, resztki makijażu) nie zmywają się w momencie zanurzenia soczewek w przeznaczonym do przechowywania płynie, należy je niezwłocznie wymienić.

Wyróżniamy:

• soczewki jednodniowe/jednorazowe,
• soczewki tygodniowe,
• soczewki dwutygodniowe,
• soczewki miesięczne,
• soczewki trzymiesięczne,
• soczewki półroczne,
• soczewki roczne.

Wymienione soczewki mają określony termin wymiany, dzięki czemu osoby je noszące nie muszą samodzielnie szacować stopnia zużycia soczewek, lecz opierają się na kalendarzu. Dzięki temu ryzyko noszenia złej jakości soczewki na oku jest znacznie zminimalizowane, co pozytywnie wpływa na zachowanie higieny oka i jego zdrowie.

W przypadku soczewek jednodniowych, ich pielęgnacja jest maksymalnie uproszczona. Soczewki wystarczy nałożyć, po zdjęciu nie przechowuje się ich, lecz wyrzuca. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, niestety jedno z droższych. Soczewki tego typu sprawdzają się jednak w przypadku osób uprawiających sporty czy podróżujących, gdyż nie ma obawy o stopień ich zanieczyszczenia czy zużycia – następnego dnia wystarczy nałożyć nowy komplet. Soczewki jednodniowe mogą być uzupełnieniem innych soczewek o dłuższym terminie. Dzięki temu, na co dzień noszone są soczewki na przykład miesięczne czy dwutygodniowe, a w przypadku uprawiania sportu (na przykład: pływania na basenie, gdzie możliwe jest zgubienie soczewki czy zanieczyszczenie jej chlorem), podczas wyjazdu albo potrzeby mocniejszego umalowania oka – wystarczy nałożyć soczewkę jednodniową.

Soczewki tygodniowe i dwutygodniowe wystarczy przechowywać w przeznaczonym do tego płynie aby zachować ich dobry stan, jednak soczewki miesięczne, trzymiesięczne i półroczne mogą wymagać już dodatkowo odbiałczania. Polega to na tym, że soczewkę trzeba przetrzeć płynem (na przykład tym, w którym codziennie są przechowywane), najlepiej palcem, delikatnie - by nie zniszczyć czy skaleczyć soczewki. W ten sposób usuwany jest osad białkowy. W przypadku soczewek rocznych, ich pielęgnacja jest bardziej skomplikowana i zależy m.in. od trybu życia, jakości łez, itd. Soczewki takie wymagają wielokrotnego czyszczenia i odbiałczania, co może niestety powodować ich szybsze zużycie. Dlatego stosowane są coraz rzadziej na korzyść soczewek wymiennych.

‍

Sztuczne łzy to cała gama preparatów dostępnych bez recepty, których celem jest przyniesienie ulgi w dolegliwościach związanych z tzw. zespołem suchego oka. Zadaniem tych produktów jest przyniesienie ulgi oczom poprzez m.in. ich nawilżenie. Dla oczu bezpieczniejsze są preparaty nie posiadające w swym składzie konserwantów, ponieważ środki konserwujące mogą powodować dodatkowe podrażnienie oka.

Kiedy należy sięgnąć po preparaty sztucznych łez?

Jeśli odczuwasz dolegliwości pod postacią uczucia zmęczenia oczu, suchości, masz wrażenie "piasku pod powiekami" to znak, że potrzebujesz pomocy w postaci kropli nawilżających.

Do najczęstszych przyczyn powodujących takie objawy zaliczamy:

• wielogodzinną pracę przed komputerem,
• częste oglądanie telewizji,
• długotrwałe przebywanie w zanieczyszczonym środowisku,
• częste narażenie na działanie wiatru i promieniowania UV,
• pracę przy sztucznym oświetleniu,
• częste przebywanie w klimatyzowanych bądź ogrzewanych pomieszczeniach,
• noszenie soczewek kontaktowych,
• przewlekłe stosowanie innych kropli do oczu zawierających konserwanty (np. podczas leczenia chorób takich jak jaskra czy częste stany zapalne spojówek itp.).

Dolegliwości związane z suchym okiem mogą także pojawić się:

• w czasie długotrwałego stosowania doustnej antykoncepcji,
• w okresie menopauzy,
• u osób mających choroby ogólnoustrojowe, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca.

Jeśli jesteś narażony na działanie któregokolwiek (choćby jednego!) z powyższych czynników i odczuwasz dolegliwości z tym związane, może to oznaczać, że preparaty sztucznych łez są jak najbardziej dla Ciebie wskazane. Krople nawilżające zaleca się stosować ok. 3-4 razy dziennie, a przy silnych dolegliwościach nawet co 2 dwie godziny.

Należy jednak pamiętać, że w momencie, kiedy dolegliwości bólowe i zaczerwienienie oczu utrzymują się, czy też dochodzi do pogorszenia widzenia, należy niezwłocznie zgłosić się do okulisty, gdyż mogą być to objawy poważniejszych schorzeń oczu, których nie należy bagatelizować.

Dobre nawyki

Oprócz stosowania kropli typu sztuczne łzy spróbujmy zmienić choć trochę własne nawyki.

Starajmy się jak najmniej korzystać z klimatyzacji (zarówno w pracy jak i w samochodzie), w okresie grzewczym stosować nawilżacze powietrza, wypijać minimum 2 litry płynów dziennie. Pracując wiele godzin przed monitorem komputera róbmy co jakiś czas przerwy, aby popatrzeć w dal, zamknąć na chwilę oczy, czy po prostu pomrugać. Jest bowiem udowodnione, że pracując przy komputerze, czy też długo oglądając telewizję „zapominamy” o mruganiu, a tym samym narażamy nasze oczy na wysychanie, a nas samych na nieprzyjemne dolegliwości z tym związane.

‍

Prawidłowo powierzchowne struktury oka są pokryte warstwą filmu łzowego. Zachowanie stabilnego i prawidłowego, pod względem jakości i ilości filmu łzowego ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego widzenia. Film łzowy ma także działanie przeciwbakteryjne. Niedobór filmu łzowego i zawartych w nim czynników przeciwbakteryjnych, takich jak lizozym, sprzyja rozwojowi infekcji bakteryjnych oka. Poza tym film łzowy zaopatruje rogówkę w podstawowe substancje odżywcze i tlen, a także usuwa z jej powierzchni czynniki szkodliwe, m.in. alergeny i zanieczyszczenia.

Suche powietrze

Narażenie na suche powietrze, sztuczne oświetlenie, szkodliwe promieniowanie, przebywanie w pomieszczeniach zadymionych i zakurzonych czy klimatyzowanych może mieć niekorzystny wpływ na oczy powodując ich zadrażnienie i uczucie dyskomfortu, tzw. zespół suchego oka. Objawy podmiotowe (pieczenie i szybkie męczenie się oczu, zaczerwienienie, uczucie ciała obcego, światłowstręt i zamglone widzenie) nasilają się pod koniec dnia, w związku z przedłużoną pracą oczu lub ekspozycją na niekorzystne czynniki środowiskowe. Objawy pojawiają się szczególnie u pacjentów żyjących w klimacie umiarkowanym i narażonych zimą na niższy poziom wilgotności, spowodowany systemami ogrzewania w pomieszczeniach. Niska wilgotność powietrza występuje w pomieszczeniach w okresie zimowym, ale coraz częściej także i letnim. Zjawisko to związane jest zwykle z działaniem klimatyzatorów, których funkcjonowanie oprócz pożądanego efektu obniżenia temperatury powietrza w pomieszczeniu powoduje także jego osuszanie. W przypadku, gdy oko jest narażone na przedłużony kontakt z suchym powietrzem, warto pomyśleć o stosowaniu nawilżaczy powietrza; optymalny poziom wilgotności wynosi 40-60%. Nawilżacze powietrza łagodzą również dolegliwości w przebiegu przewlekłego nieżytu górnych dróg oddechowych. Trzeba też pamiętać o regularnym wietrzeniu pomieszczeń, stosowaniu kropli i żeli nawilżających do oczu oraz można stosować wymuszone, celowe mruganie by poprawić nawilżenie powierzchni rogówki i spojówki.

Zadymione pomieszczenia

Przebywanie w pomieszczeniach zadymionych (kluby, dyskoteki) nasila znacznie dolegliwości zespołu suchego oka. Podrażnienie i zaczerwienienie oczu można zmniejszyć regularnie stosując krople nawilżające do oczu lub przede wszystkim unikając kontaktu z dymem.

Nieprawidłowe oświetlenie

Zbyt ostre lub za słabe oświetlenie może powodować zmęczenie oczu. Szczególnie ważne jest prawidłowe oświetlenie w pomieszczeniach, w których znajdują się komputery. Natężenie światła w pomieszczeniu, gdzie znajdują się komputery nie może być mniejsze niż 500 luxów, a w przypadku, gdy przy komputerach pracują osoby starsze - nawet powyżej 750 luxów. Dodatkowo światło to musi być rozproszone (nie punktowe).

Promieniowanie UV

Prawie codziennie jesteśmy narażeni na wpływ promieniowania UV. Słońce emituje zarówno promieniowanie UVA jak i UVB. Ekspozycja na promieniowanie UV odbywa się nie tylko na drodze bezpośredniej, ale również na drodze pośredniej – za pomocą promieniowania odbitego od różnych powierzchni, np. piasku, wody, śniegu, elewacji szklanych budynków, jak również ze źródeł rozproszonych takich jak chmury. Woda odbija aż 95% promieniowania słonecznego. W słoneczny dzień do oczu dociera nawet dziesięciokrotnie więcej światła, niż jest potrzebne do prawidłowego widzenia. Podrażnia to oczy i uaktywnia procesy starzenia się oka poprzez produkcję wolnych rodników. Nawet całkowicie zachmurzone niebo nie chroni nas w pełni przed promieniowaniem słonecznym. Świadomość wpływu promieniowania UV na oczy ma szczególne znaczenie w przypadku osób wykonujących pracę lub spędzających wolny czas na świeżym powietrzu. Wpływ promieniowania słonecznego kumuluje się w ciągu całego okresu życia. W grupie największego ryzyka znajdują się dzieci, ponieważ niewiele z nich nosi okulary przeciwsłoneczne przebywając na świeżym powietrzu, a ich szersze źrenice i bardziej przejrzyste soczewki umożliwiają swobodny dostęp szkodliwego promieniowania do siatkówki. Trudno przewidzieć kiedy oczy są najbardziej narażone na największą ekspozycję promieniowania UV jest niezwykle trudne, dlatego pacjent powinien korzystać z odpowiedniej ochrony przez cały rok, nie tylko latem. Ochrona oczu przed promieniowaniem UV obejmuje stosowanie odpowiednich filtrów we wszystkich rodzajach okularów (korekcyjne, przeciwsłoneczne bez korekcji, gogle ochronne) oraz w soczewkach kontaktowych (filtr UV klasy I lub II).

Najwyższą ochronę dają szkła brązowe, bursztynowe, zielone lub szare. Przed zakupem okularów zwróćmy uwagę na to, czy posiadają oznaczenie CE, potwierdzające zgodność z europejskimi standardami bezpieczeństwa.

Stosowanie okularów bez filtrów jest o wiele bardziej niebezpieczne, niż ich całkowity brak. Daje pozorne uczucie zabezpieczenia i ochrony oczu, taka jednak nie występuje. Ponieważ oko jest przysłonięte, słabiej działają mechanizmy ochronne, jak mrużenie oczu czy zwężenie źrenic przy zbyt intensywnym świetle, co powoduje iż większa ilość szkodliwego promieniowania dociera do wnętrza oka. Dodatkowo, u chorych operowanych na zaćmę istnieje możliwość wszczepienia sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej posiadającej filtr promieniowania UV i niebieskiego, co działa ochronnie na siatkówkę oka. Kapelusz z dużym rondem lub czapka z daszkiem stanowią dodatkową ochronę oczu.

Praca przed monitorem

Wielogodzinna praca przed monitorem komputera sprzyja wysychaniu powierzchni oka. Częstotliwość mrugania zmniejsza się wówczas średnio 5-krotnie, a zwiększone parowanie filmu łzowego nasila dolegliwości. Aby poprawić nawilżenie oka należy regularnie stosować, nawet co godzinę przy intensywnym wysiłku wzrokowym, krople z grupy sztucznych łez. Wskazane może być także zmodyfikowanie otoczenia w celu zredukowania parowania filmu łzowego, ograniczenie czasu pracy przed komputerem czy zmniejszenie dolegliwości w czasie pracy przy komputerze lub oglądania telewizji przez wspomniane wcześniej wymuszone, celowe mruganie.

‍